De darm-huid-as: de verbinding tussen bacteriën, barrières en immuunsysteem

De huid en de darm lijken op het eerste gezicht twee gescheiden organen. Toch staan ze continu met elkaar in verbinding via wat we de darm-huid-as noemen. Deze as beschrijft de bidirectionele communicatie tussen darm, microbioom, immuunsysteem en huid. Grofweg functioneert deze as op een overeenkomstige manier als de beter bekende darm-hersen-as. Het gevolg van deze connectie is dat verstoringen in de darm zich kunnen uiten via de huid. Omgekeerd beïnvloeden huidaandoeningen het immuunsysteem, niet alleen lokaal maar ook in de darm. Vooral bij allergische huidaandoeningen, zoals atopische dermatitis, wordt deze samenhang steeds duidelijker.

Wat is de darm-huid-as?

De darm-huid-as is een functioneel netwerk van signaleringsroutes. Communicatie verloopt vooral via het immuunsysteem, microbiële metabolieten, ontstekingsmediatoren en de barrièrefuncties van darm en huid. De darm fungeert hierin als een centrale regelkamer. Ongeveer zeventig procent van alle immuuncellen bevindt zich in en rond de darm. Wat daar gebeurt, heeft directe consequenties voor systemische ontstekingsactiviteit en dus ook voor de huid. Zo kan een verhoogde activiteit van het immuunsysteem ertoe leiden dat huidontstekingen als gevolg van reactie op een allergeen, verergeren.

De darm en de huid beschikken beide over een fysieke barrière. De darmbarrière bestaat uit de darmwand, een enkele laag epitheelcellen die zijn verbonden door tight junctions, en de beschermende slijmlaag. Het darmmicrobioom en de immuuncellen in de darm ondersteunen de werking van deze barrière. In de huid werkt dat net zo. De huidbarrière bevindt zich hoofdzakelijk in de opperhuid (epidermis) en daarbinnen met name in de hoornlaag (stratum corneum), waarin zich veel vetzuren bevinden. Deze vetten zijn belangrijk voor het vasthouden van vocht en het blokkeren van ongewenste stoffen van buitenaf. Onder de hoornlaag liggen keratinocyten (cellen die keratine produceren) die met elkaar verbonden zijn via onder meer tight junctions. Zij reguleren wat wel en niet tussen de cellen door verder het lichaam in wordt gelaten.  

Op het huidoppervlak bevindt zich een dunne, licht zure film: de zuurmantel. Deze laag ondersteunt de structuur van de vetzuren, remt de groei van pathogene micro-organismen en creëert optimale omstandigheden voor het huidmicrobioom. Het huidmicrobioom is een complex, uniek ecosysteem van micro-organismen, waaronder bacteriën, schimmels en virussen, die op en in de verschillende lagen van de huid leven. Dit ecosysteem heeft vergelijkbare functies als het darmmicrobioom: het fungeert als een beschermende barrière die de huid gezond houdt, ontstekingen reguleert en schadelijke invloeden van buitenaf afweert. Een verhoogde pH, bijvoorbeeld door zeepgebruik of ontsteking, verstoort zowel de huidbarrière als de microbiële balans. Dit heeft tot gevolg dat de huid gevoeliger gaat reageren op allergenen, waardoor huidaandoeningen zoals atopische dermatitis kunnen verergeren.

Net als in de darm concurreert het huidmicrobioom met pathogenen om ruimte en voedingsstoffen, produceert het antimicrobiële stoffen en communiceert het met lokale immuuncellen. Een rijk en divers huidmicrobioom versterkt de barrièrefunctie van de huid. Bij aandoeningen zoals eczeem neemt de diversiteit vaak af, waardoor de huid vatbaarder wordt voor overmatige immuunactivatie.

Hoe werkt de darm-huid-as?

Hoewel het darm- en huidmicrobioom zich op verschillende plekken in het lichaam bevinden en geen direct contact met elkaar hebben, beïnvloeden zij elkaar wel degelijk indirect, via het immuunsysteem en via circulerende signaalstoffen in bloed en lymfe. De darm speelt hierin een centrale rol, omdat het grootste deel van het immuunsysteem zich in en rondom de darm bevindt. Darmbacteriën zijn continu in interactie met immuuncellen en bepalen in belangrijke mate hoe actief, tolerant of ontstekingsgevoelig het immuunsysteem is.

Een gezond en divers darmmicrobioom draagt bij aan een evenwichtige immuunrespons, waarbij ontstekingsremmende mechanismen en immunologische tolerantie worden bevorderd. Immuuncellen die in de darm zijn geprogrammeerd, circuleren vervolgens door het hele lichaam, inclusief de huid. De immunologische ‘toon’ die in de darm wordt gezet, werkt door in de huid en beïnvloedt daar de mate van ontstekingsactiviteit en barrièrefunctie.

Naast immuuncellen spelen ook andere circulerende signaalstoffen een belangrijke rol, zoals ontstekingsstoffen (cytokinen) en korteketenvetzuren. Zij worden verspreid via de bloedbaan en hebben effect op andere organen. Butyraat ondersteunt bijvoorbeeld de ontwikkeling van regulerende immuuncellen (Treg‑cellen) en doorlaatbaarheid van de darm- en huid barrière. Een verminderde productie van butyraat wordt in verband gebracht met een grotere gevoeligheid voor allergenen (allergische sensibilisatie). Andere metabolieten, zoals galzuren, tryptofaanderivaten en vitamine B2, spelen een ondersteunende rol bij het versterken van de darm- en huidbarrières en immuunregulatie.

Bij een goed functionerende darmbarrière blijven potentieel schadelijke bacteriële componenten grotendeels in het darmlumen. Wanneer de darmbarrière echter verstoord raakt, kunnen deze componenten in de circulatie terechtkomen en een laaggradige systemische ontstekingsreactie veroorzaken die ook de huid beïnvloedt. Hierdoor verandert de lokale leefomgeving van micro-organismen op de huid, wat kan leiden tot een afname van microbiële diversiteit en een verschuiving richting een meer ontstekingsbevorderend huidmicrobioom. Zo ontstaat een functionele koppeling tussen darm en huid, waarbij verstoringen in het darmmicrobioom via het immuunsysteem en circulerende mediatoren bijdragen aan huidontstekingen en barrièredysfunctie.

Verminderde immunologische tolerantie

Een gezond darmmicrobioom helpt het immuunsysteem onderscheid te maken tussen wat gevaarlijk is en wat niet, waar het op moet reageren en waarop niet. Dit proces van immunologische tolerantie is cruciaal bij allergieën. Wanneer deze training tekortschiet, ontstaat een overreactief immuunsysteem dat ook onschuldige prikkels aanvalt. De huid is vaak een eerste contactpunt met allergenen in de lucht, zoals pollen of huidschilfers van huisdieren. Een overmatige reactie hierop vertaalt zich in de huid naar ontstekingen met roodheid, jeuk, bultjes en wondjes, zoals bij atopische dermatitis (eczeem).

Atopische dermatitis is dus meer dan een lokaal huidprobleem. Het ontstaat uit een samenspel van aangeboren aanleg (atopie) voor kwetsbaarheid van de huid, een verstoorde balans in het darm- en huidmicrobioom, onvoldoende immuuntolerantie en een onbalans in het immuunsysteem tussen Th-1 en Th-2 cellen, met een nadruk op allergische ontstekingsroutes (Th-2 systeem).  

De rol van probiotica bij atopische dermatitis

Probiotica zijn levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden ingenomen, een gunstige invloed kunnen hebben op de gezondheid. Ze spelen een rol bij het reguleren van het immuunsysteem en lijken een gunstige invloed te hebben op allergische huidaandoeningen zoals atopische dermatitis. Probiotica werken op verschillende niveaus, zowel in de darmen als door het hele lichaam. Behandeling met specifieke probiotische stammen leidt onder meer tot een betere balans tussen Th1- en Th2-cellen, waardoor er minder snel een ontstekingsreactie op een allergeen ontstaat. Dit kan leiden tot een vermindering van eczeem.  

Verschillende studies hebben de effecten van probiotica op de preventie en behandeling van eczeem geëvalueerd. Meta-analyses laten bijvoorbeeld zien dat probioticasuppletie tijdens de zwangerschap en vroege kindertijd het risico op het ontwikkelen van atopische dermatitis significant vermindert, vooral wanneer multispecies probiotica worden gebruikt. Het sterkste effect wordt gezien voor de preventie van eczeem bij kinderen jonger dan 3 jaar en voor de preventie van atopisch eczeem na het eerste levensjaar. Belangrijk hierbij is dat effecten stamspecifiek zijn: niet elk probioticum heeft dezelfde invloed op huidgerelateerde immuunprocessen.  

Interventies die zich richten op het herstel van darmfunctie en microbiële balans in de darm en de huid, waaronder zorgvuldig geselecteerde probiotica, kunnen daarom een waardevolle aanvulling zijn binnen een bredere, systeemgerichte benadering van huidgezondheid. Met name een gebrek aan gunstige bacteriesoorten die korteketenvetzuren produceren, zoals Bifidobacterium- en Lactobacillus-soorten, kan zorgen voor vermindering van ontstekingsremmende stoffen, waardoor het risico op ontstekingen als gevolg van blootstelling aan een allergeen toeneemt. Een van de multispecies formuleringen die klinisch effectief is gebleken om allergische klachten te verminderen en de kwaliteit van leven te verbeteren, is Ecologic® AllergyCare. Deze probiotische mix bestaat uit zes verschillende bacteriestammen: Bifidobacterium bifidum W23, Bifidobacterium animalis subsp. lactis W51, Lactobacillus acidophilus W55, Lacticaseibacillus paracasei W56, Ligilactobacillus salivarius W57, Lactococcus lactis subsp. lactis W58. Uit in-vitrotesten blijkt dat deze stammen het immuunsysteem kunnen beïnvloeden door de productie van ontstekingsremmende cytokines. Het effect van deze formulering is onderzocht bij eczeem in een klinische studie, die liet zien dat na acht weken probiotica-inname de symptomen bij de kinderen in de probioticagroep significant verminderd waren ten opzichte van de kinderen die een placebo kregen. Ook was er in de probioticagroep een significante afname te zien van de hoeveelheid ontstekingsstoffen (IL-5, IL6 en IFN-γ) in het bloed en was de hoeveelheid IgE significant lager.  

Referenties:

Zhao Y, Yu C, Zhang J, Yao Q, Zhu X, Zhou X. The gutskin axis: Emerging insights in understanding and treating skin diseases through gut microbiome modulation (Review). Int J Mol Med. 2025 Dec;56(6):210.

Zhao Y, Yu C, Zhang J, Yao Q, Zhu X, Zhou X. The gutskin axis: Emerging insights in understanding and treating skin diseases through gut microbiome modulation (Review). Int J Mol Med. 2025 Dec;56(6):210.  

Mahmud MR, Akter S, Tamanna SK, Mazumder L, Esti IZ, Banerjee S, Akter S, Hasan MR, Acharjee M, Hossain MS, Pirttilä AM. Impact of gut microbiome on skin health: gut-skin axis observed through the lenses of therapeutics and skin diseases. Gut Microbes. 2022 Jan-Dec;14(1):2096995.  

Jimenez-Sanchez M, Celiberto LS, Yang H, Sham HP, Vallance BA. The gut-skin axis: a bi-directional, microbiota-driven relationship with therapeutic potential. Gut Microbes. 2025 Dec;17(1):2473524.  

Drago L, De Vecchi E, Gabrieli A, De Grandi R, Toscano M. Immunomodulatory Effects of Lactobacillus salivarius LS01 and Bifidobacterium breve BR03, Alone and in Combination, on Peripheral Blood Mononuclear Cells of Allergic Asthmatics. Allergy Asthma Immunol Res. 2015 Jul;7(4):409-13.

Deo SS, Mistry KJ, Kakade AM, Niphadkar PV. Role played by Th2 type cytokines in IgE mediated allergy and asthma. Lung India: Official Organ of Indian Chest Society. 2010 Apr;27(2):66.

Mansfield JA, Bergin SW, Cooper JR, Olsen CH. Comparative probiotic strain efficacy in the prevention of eczema in infants and children: a systematic review and meta-analysis. Mil Med. juni 2014;179(6):580–92.

Zuccotti G, Meneghin F, Aceti A, Barone G, Callegari ML, Di Mauro A, e.a. Probiotics for prevention of atopic diseases in infants: systematic review and meta-analysis. Allergy. november 2015;70(11):1356–71.

Sun S, Chang G, Zhang L. The prevention effect of probiotics against eczema in children: an update systematic review and meta-analysis. J Dermatol Treat. 19 mei 2022;33(4):1844–54.

Hu Y, Zhang R, Li J, et al. Association Between Gut and Nasal Microbiota and Allergic Rhinitis: A Systematic Review. J Asthma Allergy 2024; 17: 633–51.