Obstipatie en PDS‑C: de rol van het darmmicrobioom

Obstipatie (verstopping) is één van de meest voorkomende maag‑darmklachten. Ongeveer de helft van de mensen krijgt er ooit in het leven mee te maken en bij een aanzienlijk deel is sprake van chronische klachten. Obstipatie kan op zichzelf voorkomen, maar is ook een belangrijk kenmerk van PDS‑C. Hoewel de aandoening niet levensbedreigend is, kan zij een grote impact hebben op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven.

Steeds meer onderzoek laat zien dat het darmmicrobioom, het geheel aan micro‑organismen in de darm, een sleutelrol speelt bij het ontstaan en in stand houden van obstipatie en PDS‑C. Dit biedt aanknopingspunten voor aanvullende, niet‑medicamenteuze interventies.

‍

Wat is obstipatie?

Obstipatie wordt gekenmerkt door een moeizame en/of onregelmatige stoelgang, vaak met harde ontlasting en een ontlastingsfrequentie van minder dan drie keer per week. Een ander woord dat ook wel wordt gebruikt voor obstipatie is constipatie, van het Engelse constipation. De consistentie van de ontlasting kan worden ingeschat met behulp van de Bristol Stool Chart, waarbij type 1 en 2 passen bij obstipatie.

‍

‍

Obstipatie en PDS‑C

Obstipatie komt vaak voor in relatie tot het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) en er is dan ook een specifiek subvorm van PDS gedefinieerd waarbij obstipatie de hoofdklacht is: PDS-C. Bij PDS‑C gaat verstopping vaak gepaard met buikpijn, krampen, een opgeblazen gevoel en een onvoorspelbaar ontlastingspatroon. De onderliggende mechanismen bij obstipatie en PDS‑C vertonen veel overlap. Hierdoor is kennis over obstipatie ook direct relevant voor de begeleiding van patiënten met PDS‑C.

‍

Oorzaken: een samenspel van factoren

Het ontstaan van obstipatie is meestal multifactorieel. Een onderscheid wordt gemaakt tussen primaire (functionele) en secundaire obstipatie.

Primaire obstipatie kent drie vormen:

• obstipatie met normale transittijd (de doorlooptijd van de ontlasting door de darmen);
• obstipatie met trage transittijd;
• obstipatie door disfunctie van de bekkenbodem (dyssynergische defecatie).

Secundaire obstipatie kan het gevolg zijn van onderliggende aandoeningen (zoals endocriene, neurologische of psychologische aandoeningen), medicatiegebruik (onder andere opioïden, ijzersupplementen en antidepressiva) en leefstijlfactoren zoals onvoldoende vezel‑ en vochtinname, weinig beweging en stress.

Steeds duidelijker wordt dat ook een verstoorde balans in het darmmicrobioom (dysbiose) een belangrijke rol speelt.

‍

Het darmmicrobioom en obstipatie

De samenstelling en activiteit van het darmmicrobioom beïnvloeden de consistentie van de ontlasting en de darmbewegelijkheid. Een hoge bacteriële diversiteit wordt gezien als een marker voor een gezonde darm, terwijl een lage diversiteit geassocieerd is met ziekte en verminderde veerkracht van het systeem.

Bij obstipatie en PDS‑C worden veranderingen gezien in de samenstelling van het microbioom. Recent onderzoek wijst op een wederkerige relatie waarbij oorzaak en gevolg  nog niet duidelijk zijn. Het zou kunnen dat veranderingen in het darmmicrobioom obstipatie veroorzaken, maar ook dat obstipatie het microbioom verandert.

‍

Metabolieten: butyraat en methaan

Darmbacteriën produceren metabolieten zoals korteketenvetzuren (waaronder butyraat), waterstof en methaan. Deze stoffen hebben invloed op de darmbeweging:

• Butyraat, ondersteunt de darmperistaltiek en draagt bij aan een sterke darmbarrière. Kleine hoeveelheden lijken de darmmotiliteit te stimuleren, terwijl hogere concentraties juist een remmend effect kunnen hebben.
• Methaan, geproduceerd door onder andere de bacteriesoort Methanobrevibacter, vertraagt de darmpassage en wordt in verband gebracht met harde ontlasting en obstipatie.

Niet één specifieke bacterie of metaboliet is doorslaggevend, maar het gaat om de diversiteit en microbiële balans, oftewel de verhouding van alle soorten tot elkaar, binnen het totale microbioom. Binnen een gezonde balans houden de soorten elkaar in evenwicht en is er geen sprake van schadelijke overgroei van één of meer soorten.

Behandeling: meer dan alleen leefstijl en laxeren

De eerste stap in de behandeling bestaat vaak uit leefstijlaanpassingen, zoals voldoende vezel‑ en vochtinname, meer beweging en stressreductie. Medicamenteuze behandeling met laxeermiddelen is effectief bij een deel van de patiënten, maar kan gepaard gaan met bijwerkingen en is niet altijd geschikt voor langdurig gebruik.

Omdat ongeveer de helft van de patiënten onvoldoende baat heeft bij leefstijlaanpassingen en medicatie alleen, groeit de belangstelling voor aanvullende interventies zonder bekende bijwerkingen, zoals probiotica.

‍

Probiotica bij obstipatie en PDS‑C

Probiotica zijn levende micro‑organismen die, bij inname in voldoende hoeveelheden, een gezondheidsvoordeel opleveren. Uit meerdere studies blijkt dat probiotica kunnen bijdragen aan het verminderen van obstipatie en klachten bij PDS‑C, bij zowel kinderen als volwassenen. Zodoende kunnen probiotica bijdragen aan een significante verbetering van de kwaliteit van leven. Denk alleen al aan minder problemen op het toilet; voor veel mensen met obstipatie is de toiletgang zeer problematisch en reden om sociale situaties te vermijden.  

Probiotica kunnen:

• de microbiële balans verbeteren;
• de pH in de darm verlagen;
• de darmmotiliteit stimuleren;
• de ontlasting zachter maken;
• viscerale overgevoeligheid (buikpijn) verminderen;
• de darmbarrière ondersteunen.

‍

Klinische onderbouwing met multispecies‑probiotica

Multispecies‑probiotica: waarom samenstelling ertoe doet

Niet elk probioticum heeft hetzelfde effect. De werkzaamheid wordt bepaald door de specifieke bacteriestammen, de combinatie waarin ze worden toegepast en de gekozen dosering. Multispecies‑formuleringen, zoals Ecologic® Relief, zijn ontwikkeld op basis van het uitgangspunt dat verschillende bacteriën elkaar kunnen versterken. Door meerdere mechanismen tegelijk te beïnvloeden, kan een breder effect worden bereikt dan met één enkele stam.  

Daarnaast is klinische effectiviteit een belangrijke eigenschap om op te letten bij het inzetten van probiotica. Hoe goed zijn de stammen beschermd tegen overleving in het maagdarmkanaal, zodat ze levend de plek van bestemming bereiken? Is de werking van de stammen onderbouwd in de specifieke aandoening? Ecologic® Relief is specifiek ontwikkeld met deze eigenschappen in gedachten. Klinische studies met deze multispecies‑formulering laten zien dat probiotica effectief kunnen zijn bij obstipatie en PDS‑C, in verschillende doelgroepen. Zo bleek uit een pilotstudie van Bekkali et al. bij kinderen met obstipatie dat gebruik van het probioticum leidde tot een duidelijke toename van de ontlastingsfrequentie en een afname van buikpijn en fecale incontinentie. In een studie van De Milliano et al. onder zwangere vrouwen werd eveneens een significante verbetering gezien in ontlastingsfrequentie, minder persen en minder buikklachten. Daarnaast liet onderzoek van Van der Geest et al. bij volwassenen zien dat multispecies‑probiotica bijdragen aan een vermindering van obstipatie en andere maagdarmklachten, evenals een verbetering van de kwaliteit van leven. In deze studies werden geen relevante bijwerkingen gerapporteerd, wat probiotica tot een veilige aanvullende optie maakt binnen de begeleiding van mensen met obstipatie en PDS‑C.

‍

Wat betekent dit voor jouw praktijk?

Voor gezondheidsprofessionals vraagt de aanpak van obstipatie en PDS‑C vaak om een brede, stapsgewijze benadering. Leefstijladviezen en eventueel medicatie blijven een belangrijk uitgangspunt, maar zijn niet altijd voldoende of wenselijk op de lange termijn.

Het meenemen van het microbioom in de behandeling kan helpen om klachten vanuit een ander perspectief te benaderen, met name bij patiënten die onvoldoende reageren op standaardtherapie.

In de praktijk betekent dit dat:

• probiotica overwogen kunnen worden als aanvullende interventie bij aanhoudende klachten;
• er aandacht kan zijn voor individuele verschillen in klachtenpatronen en mogelijke onderliggende dysbiose;
• en dat gekozen wordt voor producten met een duidelijke onderbouwing en passende samenstelling voor de doelgroep.

Voor patiënten met obstipatie of PDS‑C kan dit bijdragen aan verbetering van de stoelgang, vermindering van buikklachten en uiteindelijk een betere kwaliteit van leven.  

‍

Referenties

1. NHG-richtlijn Obstipatie. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/obstipatie

2. Barberio B, et al. Global prevalence of functional constipation. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2021;6:638–648.

3. Feng C, et al. Causal relationship between gut microbiota and constipation. Front M microbiol. 2024.

4. Vandeputte D, et al. Stool consistency and gut microbiota richness. Gut. 2016;65:57–62.

5. Cao H, et al. Dysbiosis contributes to chronic constipation via serotonin transporter. Sci Rep. 2017.

6. Pimentel M, et al. Methane slows intestinal transit. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol. 2006.

7. Hill C, et al. ISAPP consensus statement on probiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2014.

8. Miller LE, et al. Probiotics and stool frequency in constipated adults: systematic review. Ann Gastroenterol. 2017.

9. Bekkali NLH, et al. The role of a probiotics mixture in the treatment of childhood constipation: a pilot study. Nutr J. 2007.

10. Van der Geest AM, et al. Multispecies probiotics and wellbeing: user experience study. Benef Microbes. 2021.

‍