Prikkelbaredarmsyndroom als multifactoriële aandoening met centrale rol voor het darmmicrobioom

‍Een heterogeen ziektebeeld

Hoewel PDS traditioneel werd gezien als een stoornis in darmbewegelijkheid en -gevoeligheid, is de afgelopen jaren duidelijk geworden dat de onderliggende pathofysiologie complexer is. Verschillende biologische systemen, waaronder het darmmicrobioom, de darmbarrière, het immuunsysteem en de darm-hersenas, spelen een onderling verweven rol.

PDS wordt op basis van het ontlastingspatroon in vier subtypes onderverdeeld: diarree-predominant (PDS-D), obstipatie-predominant (PDS-C), gemengd (PDS-M) en ongespecificeerd (PDS-U). Naast verschillen in stoelgangspatroon variëren ook de ernst van de symptomen, de psychologische belasting en de onderliggende mechanismen.  

Het darmmicrobioom als centrale factor

Microbioomonderzoek wijst op een belangrijke rol van het darmmicrobioom in PDS. Bij veel patiënten worden veranderingen gevonden in zowel samenstelling als functie van het microbioom. Kenmerkende bevindingen zijn onder andere:

• een verminderde microbiële diversiteit

• een afname van bacteriën zoals Bifidobacterium en soms Faecalibacterium

• subtype-specifieke verschillen, zoals verhoogde methaanproductie bij PDS-C

Tegelijk is er geen sprake van één uniform ‘PDS-microbioom’; patronen verschillen per persoon en subtype. Dit benadrukt het belang van een individuele benadering van deze aandoening.

De darm-hersenas: verbinding tussen darm en brein

PDS is een multifactoriële aandoening waarbij genetische aanleg, leefstijl, voeding, stress en doorgemaakte darminfecties elkaar beïnvloeden. Deze factoren werken deels via gedeelde mechanismen, met een centrale rol voor de darm-hersenas. Deze bidirectionele communicatieroute verbindt het maagdarmkanaal met het centrale zenuwstelsel via neurale, hormonale en immunologische signalen. Verstoringen in deze as kunnen leiden tot veranderde bewegelijkheid van de darm, verhoogde gevoeligheid in de buik en een versterkte perceptie van klachten. Verstoringen in het microbioom kunnen leiden tot veranderingen in neuro-actieve stoffen, wat invloed heeft op pijnperceptie en darmbewegelijkheid. Dit verklaart mede waarom psychologische factoren zoals stress en angst vaak samenhangen met PDS-klachten. Er kan een vicieuze cirkel ontstaan waarbij darmklachten en psychologische belasting elkaar versterken.

Voeding en leefstijl als beïnvloedbare factoren bij PDS

Voeding speelt een centrale rol in PDS. Het kan een directe trigger zijn voor klachten. Het low-FODMAP (Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden en Polyolen) -dieet is een van de best onderzochte voedingsinterventies en kan helpen bij de vermindering van klachten. Dit dieet beperkt tijdelijk slecht fermenteerbare koolhydraten die bijdragen aan gasvorming en osmotische belasting in de darm. Belangrijk is dat het een tijdelijke interventie is, die begeleiding vereist en niet bedoeld is als langdurige voedingsrestrictie.

Ook vezels spelen een complexe rol. Hoewel ze in het algemeen belangrijk zijn voor darmgezondheid, kunnen met name fermenteerbare of onoplosbare vezels klachten verergeren bij mensen die er gevoelig voor zijn. Daarnaast beïnvloeden factoren zoals stress, slaap, beweging en medicatie het darmmicrobioom en daarmee mogelijk het klachtenpatroon.

De mogelijke rol van probiotica bij PDS

Meta-analyses laten zien dat probiotica bij PDS kunnen bijdragen aan vermindering van klachten zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel en winderigheid en aan verbetering van de kwaliteit van leven. De resultaten variëren wel sterk tussen studies, onder andere door verschillen in gebruikte stammen, doseringen en studieduur.

Een belangrijk uitgangspunt is dat de werkzaamheid van probiotica stam- en formulering-specifiek is. Multispecies-formuleringen laten in meerdere analyses vaker een positief effect zien dan monostrain producten, met name wanneer zij combinaties van Bifidobacterium- en Lactobacillus-stammen bevatten.  

De probiotische multispecies formulering Winclove Comfort is in een observationele pilotstudie bij volwassenen met niet-specifieke maagdarmklachten onderzocht. De studie liet zien dat zes weken gebruik van deze formulering leidde tot een significante afname van symptomen zoals flatulentie, buikpijn en een opgeblazen gevoel, evenals een daling van de totale symptoomscore. Het probioticum werd over het algemeen goed verdragen en een merendeel van de deelnemers gaf aan tevreden te zijn over het effect.

Daarnaast laat een retrospectieve analyse van gebruikersdata zien dat ook in de dagelijkse praktijk relevante verbeteringen worden gerapporteerd met deze probiotische formulering. In deze studie werd een significante afname gevonden in zowel frequentie als ernst van diverse maagdarmsymptomen, waaronder diarree, buikkrampen en een opgeblazen gevoel. In de subgroep met PDS werden onder meer duidelijke reducties gezien in diarree, opgeblazen gevoel en buikkrampen. Ook werden verbeteringen waargenomen in energie, dagelijks functioneren en algemene kwaliteit van leven.

Hoewel deze resultaten moeten worden geïnterpreteerd binnen de beperkingen van de observationele en retrospectieve studie opzet, sluiten zij aan bij de bredere literatuur die suggereert dat multispecies probiotica een waardevolle aanvulling kunnen zijn binnen de behandeling van PDS, met name bij PDS-D of PDS-M.

Richtlijnen van internationale organisaties, zoals de World Gastroenterology Organization, erkennen daarom dat probiotica een rol kunnen spelen in symptoommanagement, mits gekozen op basis van bewijs en passend bij de individuele cliënt die je behandelt.

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Omdat PDS geen uniforme aandoening is, maar een complex en heterogeen ziektebeeld, betekent dit dat een standaardaanpak vaak onvoldoende is en dat een meer gepersonaliseerde benadering nodig is.

Enkele belangrijke aandachtspunten:

1. Kijk verder dan het ontlastingspatroon
Hoewel subtypering (PDS-D, PDS-C, PDS-M) richting geeft, zeggen klachtenprofielen niet alles over de onderliggende mechanismen. Neem ook altijd de overige klachten van je cliënt mee.  

2. Denk in mechanismen, niet alleen in symptomen
De pathofysiologie van PDS omvat meerdere systemen, waaronder het darmmicrobioom, de darmbarrière en de darm-hersenas. Dit helpt om gerichter te bepalen welke interventies relevant kunnen zijn, zoals:

• voedingsinterventies (bijv. low-FODMAP)

• stressreductie of gedragsinterventies

• ondersteuning van het darmmicrobioom

3. Overweeg probiotica als onderdeel van een bredere aanpak
Probiotica kunnen bijdragen aan symptoomverlichting, met name bij diarree-predominante of gemengde klachten. Daarbij is het belangrijk om:

• te kiezen voor goed onderzochte, indicatie-specifieke producten

• het effect te evalueren in de context van het totale behandelplan

Voor cliënten met PDS kan dit bijdragen aan verbetering van de stoelgang, vermindering van buikklachten en uiteindelijk een betere kwaliteit van leven.

Referenties

1. Asha MZ, Khalil SFH. Efficacy and Safety of Probiotics, Prebiotics and Synbiotics in the Treatment of Irritable Bowel Syndrome. Sultan Qaboos Univ Med J 2020; 20: e13–24.

2. Dale HF, Rasmussen SH, Asiller ÖÖ, Lied GA. Probiotics in Irritable Bowel Syndrome: An Up-to-Date Systematic Review. Nutrients 2019; 11: 2048.

3. Ford AC, Harris LA, Lacy BE, Quigley EMM, Moayyedi P. Systematic review with meta-analysis: the efficacy of prebiotics, probiotics, synbiotics and antibiotics in irritable bowel syndrome. Aliment Pharmacol Ther 2018; 48: 1044–60.

4. Liang D, Longgui N, Guoqiang X. Efficacy of different probiotic protocols in irritable bowel syndrome: A network metaanalysis. Medicine (Baltimore) 2019; 98: e16068.

5. Niu H-L, Xiao J-Y. The efficacy and safety of probiotics in patients with irritable bowel syndrome: Evidence based on 35 randomized controlled trials. Int J Surg Lond Engl 2020; 75: 116–27.

6. Sun J-R, Kong C-F, Qu X-K, Deng C, Lou Y-N, Jia L-Q. Efficacy and safety of probiotics in irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analysis. Saudi J Gastroenterol Off J Saudi Gastroenterol Assoc 2020; 26: 66–77.

7. Le Morvan de Sequeira C, Kaeber M, Cekin SE, Enck P, Mack I. The Effect of Probiotics on Quality of Life, Depression and Anxiety in Patients with Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med 2021; 10: 3497.

8. Li B, Liang L, Deng H, Guo J, Shu H, Zhang L. Efficacy and Safety of Probiotics in Irritable Bowel Sy

9. Hungin  a. PS, Mulligan C, Pot B, et al. Systematic review: Probiotics in the management of lower gastrointestinal symptoms in clinical practice - An evidence-based international guide. Aliment Pharmacol Ther 2013; 38: 864–86.

10. Grossenbacher F, Gashi A, Vaart IB der. Use of the Multispecies Probiotic Winclove 500/BactoSan pro FOS Leads to Less Gastrointestinal Complaints in Adults—An Observational In Vivo Pilot Study. Adv Microbiol 2016; 6. DOI:10.4236/aim.2016.614092.

11. van der Geest AM, Besseling-van der Vaart I, Schellinger-de Goede EM, et al. Multispecies probiotics promote perceived human health and wellbeing: insights into the value of retrospective studies on user experiences. Benef Microbes 2021; 12: 413–30

12. Goodoory VC, Khasawneh M, Thakur ER, et al. Effect of Brain-Gut Behavioral Treatments on Abdominal Pain in Irritable Bowel Syndrome: Systematic Review and Network Meta-Analysis. Gastroenterology 2024; 167: 934-943.e5.

13. Pouladi A, Arabpour E, Bahrami O, et al. Impacts of the Long-Term Low-FODMAP Diet in Patients With Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Hum Nutr Diet Off J Br Diet Assoc 2025; 38: e70105.

14. Verbeke K. Combining dietary fibres to reduce intestinal gas production in patients with IBS. 2022; published online May 1. DOI:10.1136/gutjnl-2021-325618.

15. Staudacher HM, Whelan K. The low FODMAP diet: recent advances in understanding its mechanisms and efficacy in IBS. Gut 2017; 66: 1517–27.

16. So D, Gibson PR, Muir JG, Yao CK. Dietary fibres and IBS: translating functional characteristics to clinical value in the era of personalised medicine. 2021; published online Dec 1.

17. Hajiani S, Tajabadi Ebrahimi M, Sadeghi A, Zarrabi Ahrabi N, Yadegar A. The impact of a multi-species probiotic supplementation on clinical symptoms and biochemical factors in patients with irritable bowel syndrome: a randomised controlled trial. Arch Physiol Biochem 2025; 131: 907–17.

18. Ballena-Caicedo J, Zuzunaga-Montoya FE, Acosta-Porzoliz R, et al. Probiotics in Irritable Bowel Syndrome: An Umbrella Review of 27 Systematic Reviews on Methodological Quality and Certainty of Evidence. J Clin Med 2026; 15: 1727

‍